Z motywem choroby spotykamy się już w antyku. Cierpi biblijny Hiob, gdy spadły na niego kolejne nieszczęścia. Cierpiał po stracie majątku, rodziny i przyjaciół, po tym jak dopadł go trąd i upodlenie. Nigdy jednak, mimo nieludzkiego wręcz cierpienia, nie wyrzekł się Boga. Hiob jest w literaturze symbolem niezawinionej udręki. Jego przykład pokazuje iż człowiek nie jest w stanie zapobiec cierpieniu i chorobie oraz, że dotyka ono wszystkich, zarówno tych cnotliwych jak i grzeszników. Cierpienie ma więc tu charakter wzorcowy i pouczający (zostaje wynagrodzone), jest też pewnego rodzaju pytaniem o sens cnotliwego życia. Ta tragiczna sytuacja zmusza człowieka do dokonywania trudnych wyborów, zmienia jego światopogląd i niejednokrotnie doprowadza do cierpienia i zguby.

Zachowanie Hioba powinno być wzorem dla każdego współczesnego człowieka. Stracił on wszystko, ale zachował pokorę. Nie obwiniał Boga za to co się stało, za to, że zachorował, cierpiał, w końcu wszystko pochodzi od Niego. Wszystkie dobra doczesne i materialne przemijają. Wiara i miłość, oraz inne wartości duchowe istnieją wiecznie. Nigdy nie zostaną zatracone. Współczesny człowiek często zapomina o wartościach, które powinny być nadrzędne, dlatego też historia biblijnego Hioba jest niezwykle ważna. Pokazuje nam, iż to strefa sacrum powinna być najważniejsza. Powinniśmy być także świadomi tego, że choroba nie zawsze jest karą za popełnione grzechy i błędy. Hiob jak każdy człowiek popełniał grzechy, ale żaden z tych grzechów nie był tak wielki, żeby bohater musiał za niego tak strasznie pokutować.

Motyw choroby obok strasznej wizji codzienności i syzyfowej pracy ukazana jest w ?Dżumie? Alberta Camus. Głównym bohaterem i zarazem narratorem powieści jest doktor Bernard Rieux, lekarz pracujący w Oranie. To on dostrzega rosnącą liczbę martwych szczurów na ulicach i występowanie dziwnych objawów u wielu swoich pacjentów. To on ostrzega, by nie lekceważono oznak epidemii i apeluje do innych lekarzy, by otwarcie ogłoszono stan zagrożenia nawet jeśli byłyby to działania na wyrost. W końcu organizuje szpital pomocniczy dla ofiar dżumy. Rieux jest uczciwym i szlachetnym człowiekiem, który niesie pomoc innym bez względu na wynagrodzenie. Bycie lekarzem to droga życiowa, którą wybrał i która nie pozwala mu przejść obojętnie obok człowieka cierpiącego. Postać ta jest świadkiem upadku wielkiego miasta, które załamało się pod ciężarem strasznej epidemii. Społeczność Oranu dokonuje przewartościowania wszelkich zasad jakie do tej pory były powszechnie akceptowane. Miasto zamiera, gdyż zło jakim jest dżuma wkrada się do codziennego życia wszystkich mieszkańców. Rieux przeżywa też osobistą tragedię. Jego żona, która wyjechała na kurację tuż przed wybuchem epidemii, umiera nie zobaczywszy męża, na kilka dni przed zniesieniem kwarantanny w Oranie. W końcowym okresie epidemii, umiera na dżumę także przyjaciel doktora ? Tarrou. Los, który tak okrutnie doświadcza Rieux nie niszczy go jednak, a motywuje do walki z cierpieniem. Doktor jest najbliżej chorych i nieustannie ryzykuje własne życie. Mimo to, postępuje zgodnie z etyką zawodową i wewnętrznym moralnym nakazem. Nie traktuje swej pracy jako bohaterstwa, czego wyrazem są słowa:

?Nie mam upodobania do świętości. Obchodzi mnie, żeby być człowiekiem?

To ?bycie człowiekiem? oznacza według bohatera nieustanną walkę z epidemią, ze złem mimo widma porażki. Człowieczeństwo wyraża się nie w zwycięstwie nad chorobą, ale w podejmowaniu działań, żeby ją pokonać, nawet jeśli nie ma nadziei że się to uda.

Dżuma to nie tylko choroba, to także nieobliczalny kataklizm, który spada nieoczekiwanie na ludzi i niszczy ich ustabilizowane życie. Nikt nie jest w stanie przewidzieć przyczyn, siły ani ostatecznych skutków katastrofy. Człowiek jest kruchy i bezradny wobec takich wydarzeń. Zmienia się wymiar codzienności, która przeradza się w nieustanną walkę o własne życie. W środku tych wydarzeń jest człowiek który swą pracą i poświęceniem daje przykład mieszkańcom Oranu walczącym z epidemią. Rieux ryzykując życiem próbuje wygrać nierówną walkę ze straszną chorobą. Ten człowiek odcina się od problemów osobistych, rezygnuje z przywilejów, pielęgnuje umierających do końca. Bywa on bezradny wobec ogromu zniszczeń jakie niesie ze sobą dżuma, ale w jego przekonaniu, nie zwalnia go to od walki z epidemią i pomocy cierpiącym.

Utworem, który ukazuje małżeńską miłość w chwili zachorowania współmałżonka jest ?Kamizelka? Bolesława Prusa. Narrator zwraca uwagę na to, że chociaż para prowadziła życie bardzo skromne, ich uczucie było bardzo silne i trwałe. Wspomina np., jak zawsze do bardzo późnej godziny w nocy wzajemnie pracowali (pan ślęczał nad dokumentami, a pani szyła). Starali się oni nawzajem zachęcać do odpoczynku i pójścia spać, aby w końcu nadal siedzieć i pracować. Także niedzielny spacer, jaki stanowił nieodłączny punkt planu tygodnia małżonków, dowodzi siły ich uczucia. Przechadzali się oni zawsze niespiesznie po mieście, trzymając się za ręce. Ich uczucie zostało poddane ogromnej próbie. W lipcu Pan zachorował. Początkowo bagatelizuje swój stan zdrowia, będąc przekonanym, że to niegroźna tymczasowa przypadłość. Stopniowo uświadamia sobie jednak, że jest z nim źle. Szuka pocieszenia u żony. Za wszelką cenę chce słyszeć, że będzie zdrów. Niekiedy bywa niezrównoważony ? np. w scenie, w której atakuje słownie żonę, jakoby ta wiedziała od lekarza, że wkrótce umrze i nie informowała go o tym. Jego miłość do małżonki jest ogromna, o czym świadczy przesuwanie przezeń sprzączki na pasku, by uspokoić swą życiową partnerkę i dodać jej otuchy. Skłonny jest do egzaltacji i wzruszeń. Przeżywa ogromną radość, gdy zauważa, że bez jego zabiegów przy pasku, kamizelka stała się ciaśniejsza, mówi:

?Bo przy chorym wszyscy kłamią, a żona najwięcej. Ale kamizelka ? ta już nie skłamie!?

Jego żona jest osobą o bardzo silnym charakterze. Zadowolona z życia, mimo skromnych warunków mieszkaniowych i bytowych. Bardzo troskliwie opiekuje się chorym mężem. Nie dopuszcza do siebie, podobnie jak on, świadomości, że choroba może być śmiertelna. Do końca pociesza męża i stara się sprawić, by jego ostatnie chwile były jak najbardziej

Słynna francuska pieśń, pochodząca z XI w., ?Pieśń o Rolandzie? ukazuje autentyczną wyprawę króla Franków Karola Wielkiego do Hiszpanii zajętej przez Saracenów w 778r. Główną treść utworu stanowi bitwa oddziału hrabiego Rolanda, który dowodził tylną strażą z Saracenami. Przyjaciel Rolanda- Oliwier, gdy zobaczył liczebną przewagę wroga, poprosił Rolanda o zadęcie w róg. Ten odmówił, uważając, iż wezwanie pomocy schańbiłoby jego ród, splamiło jego dobre imię w ?słodkiej Francji?. Nie chciał aby nazywano go tchórzem. Gdy Roland czuł zbliżającą się śmierć udał się na wzgórze, aby skonać pod pięknym drzewem, na zielonej trawie. Postanowił on wyszczerbić swój miecz ? Durendal. Nie chciał, aby miecz dostał się on w ręce wroga. Uderzył więc Durendalem o skałę. Niestety był zbyt słaby, więc zdecydował się na nakryć miecz oraz róg , atrybuty swojego stanu, własnym ciałem, aby ustrzec je przed poganami. Pojednawszy się z Bogiem powierzył mu duszę swoją oraz swoich towarzyszy. Roland umierał na wzgórzu z rękawicą zwróconą ku Bogu, twarzą skierowaną w kierunku Hiszpanii oraz modlitwą na ustach. Jego śmierci towarzyszyli aniołowie, którzy poprowadzili jego duszę do bram raju. Wzgórze to przypominało Golgotę a sam Roland w chwili śmierci- Chrystusa. Scena ta jest przepełniona symbolami religijnymi. Jest ona wzorem obrazu bohaterskiej, męczeńskiej śmierci.

Osoba Rolanda to wzór osobowy średniowiecznego rycerza. Dla głównego bohatera pieśni najważniejszą wartością była ojczyzna, co widoczne jest w słowach:

?Nie daj Bóg, aby przeze mnie hańbiono mój ród i aby słodka Francja miała iść w pogardę!?

Obok ojczyzny równorzędnymi wartościami były dla Rolanda wierność królowi, szacunek dla oręża, z którym nie rozstał się do śmierci oraz wiara katolicka. To w imię Boga i Kościoła, w obronie chrześcijaństwa walczył z poganami w czasie częstych w ówczesnym czasie wypraw krzyżowych. Swoimi bohaterskimi czynami rozsławił nie tylko swoje dobre imię ale przede wszystkim swojego władcę oraz Francję. W walce był honorowy, uczciwością, męstwem. W niebie otrzymał nagrodę. Pełna patosu scena śmierci Rolanda to synteza jego rycerskich cnót. ?Pieśń o Rolandzie? to także przykład utworu średniowiecznego zwanego ? chanson de geste?- pieśń o czynach.

Powieść poetycka autorstwa Mickiewicza ?Konrad Wallenrod? wątki dotyczące zdrady i honoru rycerskiego. Tytułowy bohater heroiczny w rzeczywistości nazywał się Walter Alf. W dzieciństwie został on porwany przez Krzyżaków. Bohater cały czas jednak czuł się Litwinem, co uwidocznione jest w słowach:

?Miałem imię Waltera, Alfa nazwisko przydano;
Imię było niemieckie, dusza litewska została?

Patriotyzm podsycał w młodzieńcu jego rodak, stary piastun - Halban. Nawet więc jako dorosły człowiek ? Walter był pełen niechęci do Krzyżaków, mimo, że wychował się wśród nich. Po jednej z bitew przedostał się do swojej prawdziwej ojczyzny. Poznał tu swą przyszłą żonę, córkę władcy Litwy ? Aldonę. Niestety, po ożenku Walter:

??szczęścia w domu nie znalazł, bo go nie było w ojczyźnie??.

Litwa była nękana przez najazdy krzyżackie. Tylko Walter znał na tyle Zakon, żeby móc rozbić go od wewnątrz. Postanowił poświęcić prywatne szczęście dla dobra ojczyzny. Mimo moralnych rozterek powrócił w szeregi Zakonu jako Konrad Wallenrod. Kiedy umarł Winnych ? Wielki Mistrz Krzyżacki, Konrad bez przeszkód mógł zająć jego miejsce. Przedsięwzięcie to ułatwiła mu tajemnicza pustelnica, którą jak się później okazało była Aldona. Bohater wprowadził w Zakonie ostry rygor. Stał się on samotnikiem, miał problemy z alkoholem, unikał uczt. Miał dylemat, czy podjąć kroki ku wyzwoleniu ojczyzny czy nie. W podjęciu decyzji pomógł mu Halban. Konrad nieudolnie dowodził wojskami krzyżackimi w bitwie z Litwą co przyniosło jego rodakom zwycięstwo. Ojczyzna bohatera została oswobodzona. Konrad powinien być szczęśliwy, ale wewnętrznie czuł się rozdarty, gdyż cel osiągnął podstępem. Aldona nie chciała wrócić do męża, gdyż nie widziała dla nich wspólnej przyszłości po tak wielu zmianach, jakie zaszły w nich obojgu. Żywot Konrada skończył się samobójstwem.

Konrad Wallenrod to postać niejednoznaczna. Sprzeniewierzył się wszelkim zasadom etosu rycerskiego. Można go uznać także za postać tragiczną, której trudna sytuacja wiązała się z podjęciem decyzji o wszczęciu nieczystej walki z Krzyżakami dla ratowania ojczyzny. Jego postawę odzwierciedlają słowa Macchiavellego z ?Księcia?:

?Macie bowiem wiedzieć, że są dwa sposoby walczenia- trzeba być lisem i lwem.?

Literatura współczesna z bardzo szerokiej perspektywy przedstawia problem antysemityzmu i holokaustu. ?Medaliony? Zofii Nałkowskiej to antyfaszystowski manifest, który napisany zostaje pod wpływem obserwacji poczynionych przez pisarkę w trakcie prac w Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich. Opowiadania te oparte są na relacjach więźniów obozów hitlerowskich i naocznych świadków zbrodni oraz wizjach lokalnych, przeprowadzanych w miejscach masowego mordu. Medalion jest ozdobą w kształcie owalnego pudełeczka, w którym umieszcza się fotografię lub pamiątkę. Słowo to oznacza również zdjęcie nagrobne ujęte zwykle w owalną ramkę. Zbiór opowiadań Nałkowskiej to jakby pamiątkowe fotografie tych wszystkich bohaterów, którzy przeżyli zbrodnie hitlerowskie i mogą teraz dać świadectwo prawdzie wobec całego świata. Opowiadania te są próbą ocalenia wydarzeń z czasów II wojny światowej oraz przestrogą przed wszelkimi formami ludobójstwa. Utwór Nałkowskiej jest wspomnieniem zmarłych ludzi, którzy często nie mieli własnych grobów, nie mieli więc również medalionów. Są to ?medaliony ryte w słowie?. Życie tych ludzi nie zostawiło żadnego śladu, więc ten utwór jest wyrazem hołdu dla ludzi, którzy zginęli.

Motto opowiadań ? ?Ludzie ludziom zgotowali ten los?, uświadamia, do jakiego okrucieństwa zdolny jest człowiek wobec drugiego człowieka. Obozy koncentracyjne, masowe ludobójstwo, uprzedmiotowienie jednostki i pozbawienie jej godności ludzkiej było wynikiem idei Hitlera o wyższości rasy aryjskiej. Podział pomiędzy katem a ofiarą jest wyraźny. Oprawcami są hitlerowcy, a ofiarami niewinni ludzie: Żydzi, Polacy, Rosjanie, Grecy. Tragizm sytuacji polega na sposobie traktowania ludzi w obozie. Tytułowa bohaterka medalionu pt. ?Dwoira zielona? opisuje koleje swojego losu. Od samego początku wojny musi nosić na ubraniu symbol gwiazdy Dawida a potem trafia do getta w Międzyrzeczu, skąd regularnie wysyłane są transporty do obozu w Treblince. Kobieta ma świadomość, że w każdej chwili może zginąć, a każda kolejna godzina jej życia staje się darem od losu. Z kolei opowiadanie pt. ?Profesor Spanner? to historia młodego naukowca, który uczestniczy w wyrabianiu mydła z tłuszczu ludzkiego. Receptura ta jest wszystkim powszechnie znana. Gdańszczanin dostaje tę pracę ?po znajomości?. Jest to dla niego bardzo dobry sposób na przetrwanie wojny. Bohater tego opowiadania to człowiek młody, którego psychika dopiero się kształtuje. Gdy chłopak coraz częściej przynosi do domu zrobione przez siebie mydło, rodzina przyzwyczaja się do czystości. Zakład anatomiczny, który powinien działać przede wszystkim dla dobra człowieka oraz ratować życie ludzi, czerpie korzyści z ich śmierci. Wszystko wydaje się być normalnym, gdyż prowadzone jest przez poważną, państwową instytucję, nikt nie widzi w tym nic złego. Nawet po zakończeniu wojny gdańszczanin nie widzi w swoim postępowaniu niestosowności. Przekonany jest, że to co robi jest słuszne i wychodzi z założenia, że do wszystkiego można się przyzwyczaić. Nie zdaje sobie sprawy z tego, że popełnia przestępstwo. Mówi zupełnie szczerze:

?W Niemczech ludzie potrafią zrobić coś z niczego?

Coś, czyli konkretne dobra materialne. Gdańszczanin wyraża się o Niemcach jako o ludziach genialnych, pomysłowych, nie dostrzega ich okrucieństw. Człowiek staje się katem w momencie, gdy zaczyna pracować w fabryce. Robi to nieświadomie, do końca przekonany jest o słuszności swojego postępowania. Staje się psychiczną ofiarą faszyzmu, zatraca system wartości moralnych, nie rozumie, że czyni źle. Autor mówiąc o ofiarach wojny, nie traktuje ich personalnie. Niemcy zabijają po to, by zaspokoić swoje potrzeby. Mordowanie innych jest dla nich zabawą. W obozach pracują ludzie z marginesu społecznego, często pozbawieni wszelkich wartości moralnych. Często są to osoby, które dopiero opuściły więzienie, łatwiej jest im się dostosować do więziennych potrzeb. W tych ludziach często budzi się uśpiony sadyzm, dlatego czują potrzebę zabijania. Ten mechanizm kształtuje się w człowieku od najmłodszych lat. Niemcy są w pełni świadomi tego co robią, wiedzą jakie będą tego konsekwencje.

W romantyzmie uczucie nostalgii nieobce było jednej z postaci mickiewiczowskich, Konradowi Wallenrodowi. W rzeczywistości nazywał się on Walter Alf i w dzieciństwie został porwany przez Krzyżaków. Bohater cały czas jednak czuł się Litwinem, a patriotyzm podsycał w nim jego rodak, stary piastun - Halban. Nawet jako dorosły człowiek- Walter był pełen niechęci do Krzyżaków, mimo, że wychował się wśród nich. Po jednej z bitew przedostał się do swojej prawdziwej ojczyzny. Poznał tu swą przyszła żonę, córkę władcy Litwy-Aldonę. Niestety, po ożenku Walter

??szczęścia w domu nie znalazł, bo go nie było w ojczyźnie??.

Litwa była nękana przez najazdy krzyżackie. Tylko on znał na tyle Zakon, żeby móc rozbić go od wewnątrz. Powrócił w szeregi Zakonu jako Konrad Wallenrod. Kiedy umarł Winnych ? Wielki Mistrz Krzyżacki, Konrad bez przeszkód mógł zająć jego miejsce. Przedsięwzięcie to ułatwiła mu pustelnica, którą jak się później okazało była Aldona. Bohater wprowadził w Zakonie ostry rygor. Stał się on samotnikiem, miał problemy z alkoholem, unikał uczt. Miał dylemat, czy podjąć kroki ku wyzwoleniu ojczyzny czy nie. W podjęciu decyzji pomógł mu Halban. Konrad nieudolnie dowodził wojskami w bitwie z Litwą, więc wygrali Litwini. Jego ojczyzna została oswobodzona. Konrad powinien być szczęśliwy, ale wewnętrznie czuł się rozdarty, gdyż cel osiągnął podstępem. Aldona nie chciała wrócić do męża, gdyż nie widziała dla nich wspólnej przyszłości po tak wielu zmianach, jakie zaszły w nich obojgu. Żywot Konrada skończył się samobójstwem.

Po porwaniu przez Krzyżaków bohater bardzo tęsknił za ojczyną. Źle czuł się na obczyźnie. Dzięki Halbanowi stał się zagorzałym patriotą. Tragizm bohatera polegał na podjęciu decyzji o wszczęciu walki z Krzyżakami. Parafrazując słowa Macchiavellego z ?Księcia?, Konrad odrzucił walkę honorową- metodę lwa- a wybrał podstęp i zdradę- metodę lisa. Według niego, nie było innego sposobu na ocalenie ojczyzny. Bohater poświęcił swoje szczęście, rodzinę, przekonania dla dobra kraju. Nie był również szczery w stosunku do Krzyżaków. To oni go wychowali, ufali mu, a on ich zdradził. Złamał zasady otwartej walki oraz postąpił wbrew zasadom religii chrześcijańskiej. Konrad wybrał sposób niemoralny, wyboru dokonał świadomie. Jako chrześcijanin złamał zasady etyczne oraz splamił honor rycerski. Przeżył konflikt wewnętrzny, wyrzekł się osobistego szczęścia i obciążył się wyrzutami sumienia. Sam ukarał siebie za swoje moralnie naganne czyny.

?Sonety krymskie? Adam Mickiewicz dedykował towarzyszom podróży, odbytej latem 1825 roku z Odessy na Krym. Ta dedykacja utwierdza w przekonaniu, że są one poetyckim śladem wydarzenia, które rzeczywiście miało miejsce. Romantykom wizja życia niespokojnego, zaczerpnięta jeszcze ze starożytności (Odyseja Homera), wyraźnie odpowiadała, dlatego też w ich utworach zaczęli pojawiać się wędrowcy i podróżnicy. Stąd też opis podróży w epoce romantyzmu stał się nie tylko ważnym tematem, ale także odrębnym gatunkiem literackim. W sonecie ?Bajdary? przedstawia nam zachwycający ?wir obrazów?. Cykl mickiewiczowski to seria 18 wierszy, w których opis egzotycznego krajobrazu został podporządkowany spontanicznym wrażeniom człowieka, który patrzy na świat zachwyconym okiem. Widoczna jest intensywność i dynamiczność wizji. Niezwykle precyzyjnie zbudował analogię między zewnętrznym światem, a stanami duszy bohatera. Widoczna jest również niezwykle bogata metaforyka, skłonność do ożywiania zjawisk występujących w przyrodzie oraz do powiększania ich skali. Obraz Krymu ukazany w Sonetach nie jest obiektywny, jest on częścią subiektywnej wizji poety. Podróż na Krym jest dla poety ? wędrowca - próbą pamięci, jej starciem z bezpośrednim doświadczeniem, które właśnie trwa. W tym przypadku pamięć wciąż wskazuje w stronę Litwy. I choć teraźniejszość ukazuje coraz to nowe obrazy, w sonecie ?Pielgrzym? widzimy świadectwo tego, co zapamiętane, a także dowód na to, że pamięci nie można przekreślić:

?U stóp moich kraina dostatków i krasy,
Nad głową niebo jasne, obok piękne lice;
Dlaczegoż stąd ucieka serce w okolice
Dalekie, i ? niestety! Jeszcze dalsze czasy??

Tytułowy motyw wiersza Horacego ?Exegi Monumentum? na stałe zagościł w języku literackim. Wielu późniejszych twórców korzystało z tej antycznej inspiracji. W starożytności spiżowe pomniki stawiano sportowcom podczas igrzysk. Pomnik poety jest oczywiście metaforą, symbolem, dzięki któremu autor opisuje to co stworzył. W drugim wersie Horacy przedstawia obraz pomnika. Opisuje jego wielkość

?strzelający nad ogrom królewskich piramid?,

a więc jest większy od egipskich piramid. Kolejnym elementem przedstawionym przez poetę jest jego niezniszczalność. Nie zniszczą go ani deszcze, ani Akwilon, jest również odporny na ?łańcuch lat niezniszczonych i mijanie wieków?.

W kolejnych czterech wersach Horacy pisze, że zdaje sobie sprawę, iż po śmierci pewna jego część pozostanie wciąż żywa:

?Nie wszystek umrę wiem że uniknie pogrzebu cząstka nie byle jaka…?.

Podmiot liryczny jest przekonany, że będzie istniał dla potomnych tak długo jak Pantifks, który był kapłanem składającym ofiary Jowiszowi w intencji Rzymu i całego narodu rzymskiego. Dla jego współczesnych Rzym był czymś niezniszczalnym, sądził więc że on sam trwać będzie tak długo, jak długo żyć będzie wieczne imperium, nie przewidział jednak, iż Rzym upadnie, a jego poezja przetrwa. W wersach od dziesiątego do czternastego, zamieścił wspomnienia swojej ojczyzny, miasteczka z którego pochodził- Wenuzji. Opowiada o swoim pragnieniu, aby tam

?(…) gdzie Aufidus huczy z tego kraju gdzie Daunus rządził ludem rubasznym(…)?

ludzie wiedzieli, że jest on pierwszym, który

?podbił? Italię swoją poezją, ?doprowadził nurt eolskiej pieśni do Italów?.

Dwa ostatnie wersy są apostrofą do Melpomeny, muzy tragedii, aby założyła mu na głowę wieniec laurowy Apollona, boga wyroczni i poezji. Dobitnie wskazując tym gestem, iż zasługuje na miano wielkiego poety.

Wiersz ?Exegi monumentum? jest najbardziej znanym utworem Horacego. Podmiot liryczny wygłasza pokonanie, że dołączy do grona tych, którzy dzięki swojej twórczości żyją wiecznie w pamięci potomnych. Słowa Horacego nie są przypuszczeniem, lecz stwierdzeniem niepodważalnego faktu. Jego dzieło niesie refleksje o artyście, skoro jego sztuka jest wieczna on sam i jego dzieło także zyskuje nieśmiertelność. Sztuka trwalsza jest niż wszystko inne na tym świecie, a dzięki poezji nieśmiertelny staje się również artysta. Poezja, a w szerszym znaczeniu cała literatura i sztuka, pozwala żyć twórcy i jego refleksjom wiecznie, ma moc łączenia przeszłości z teraźniejszością i przyszłością. Przekazywana z pokolenia na pokolenie jest skarbnicą wiedzy o świecie i człowieku, jego uczuciach i myślach. Podmiot liryczny wiersza jest artystą rozumiejącym tę właściwość poezji, wie, że tworzenie jest aktem twórczym podobnym do aktu Boga. To co powstaje, będzie trwać stąd poczucie odpowiedzialności artysty wobec własnego dzieła.

Jan Kochanowski w swojej twórczości posiada dzieło, mówiące o jego ?pomniku trwalszym niż ze spiżu?, który również jest refleksją o tym, jakie dzieło powinno stać się dziełem nieśmiertelnym. Jest nim ?Pieśń XXIV? ? ?Księgi Wtóre?. Wiersz jest o nieprzemijalności i wartości działalności twórczej artysty. Podmiotem lirycznym jest poeta

?niezwykłym i nie lada piórem opatrzony?.

Prawdopodobnie jest nim sam Kochanowski, który mówi o postaciach ze swojego życia. Uzdolniony, marzyciel, samotnik pragnący pozostawić po sobie pamiątkę w postaci swojej twórczości. Jest optymistą, pewny swego celu gardzi śmiercią ?próżny pogrzeb?, twierdzący, że nie umrze w pamięci potomnych mimo śmierci fizycznej, ?ze dwojej złożony/ Natury? ciała i duszy, inaczej materialnej i niematerialnej ? duchowej, poświęca się sztuce

?Muzom poświęcony/ ptak?.

W renesansowym utworze Jana Kochanowskiego roi się od odwołań mitologicznych. ?Pieśń świętojańska o Sobótce? jest cyklem pieśni napisanych na obchody ?Sobótki? ? uroczystości obchodzonej w wigilię św. Jana, tzn. 23 czerwca, czyli w najkrótszą noc roku. Święto sobótkowe wywodzi się jeszcze z czasów pogańskich, później zostało schrystianizowane i połączone z dniem św. Jana Chrzciciela. Znanym obrzędem sobótkowym jest puszczanie wianków na wodę na wróżbę zamążpójścia, inny to rozpalanie na wzgórzach ognisk, wokół których tańczono i śpiewano. Poeta napisał ten utwór już po osiedleniu się w Czarnolesie, uformował ją w pieśni dwunastu panien, które tańcząc wokół ogniska, kolejno prezentują swoje pieśni. W całości dwunastu pieśni jawi się nie tylko wizja wsi. Obserwujemy opiewanie własnych uczuć, przymiotów ?nieprzepłaconej? Doroty, a nawet ślady podań i legend ludowych, obfitujących w krwawe i makabryczne wydarzenia. Wsi dotyczą przede wszystkim pieśni panny pierwszej, szóstej i dwunastej. Są to pieśni, które rysują ?sielankowy? obraz wsi, wizję wyidealizowaną, eksponują zalety i wartości, nie wspominają o ciemnych stronach zagadnienia. Panna VI chwali pracę na roli, radość z jej plonów, radość wynikającą ze wspólnej, połączonej ze śpiewem pracy w polu. Z kolei panna XII śpiewa słynne słowa będące pochwałą wsi:

?wsi spokojna, wsi wesoła
jakiż głos twej chwale zdoła!?

Drukowana razem z ?Pieśniami? ?Pieśń świętojańska o Sobótce? stanowi odrębną cześć zbioru. O odrębności tej decyduje przede wszystkim związek utworu z poezją pastoralną (sielankową), z dawną i bogatą tradycją literatury pytającej o utraconą szczęśliwość i pierwotną dobroć. Panna III mówi o tym, iż śmiech jest dla człowieka czymś naturalnym:

?Sam ze wszytkiego stworzenia
Człowiek ma śmiech z przyrodzenia.?

Namawia do radowania się i wspólnego śmiechu, uważając tym samym, że zawsze są ku niemu powody. Każda z dwunastu panien wypowiada się na inny temat. Monolog Panny VI jest na temat pracy w polu w czasie żniw. Jednak opis tych czynności nie jest do końca realistyczny. Stanowią one tło dla opisywanego radosnego i spokojnego życia wiejskiego. Jest to nawiązanie do mitu o Arkadii - krainy szczęśliwości, w której człowiek żyje dostatnio w zgodzie z przyrodą. Zajmuje się głównie hodowlą bydła i uprawą ziemi, zaś po ciężkiej i uczciwej pracy, czeka go zasłużony odpoczynek:

?A kiedy z pola zbierzemy,
Tam dopiero odpoczniemy.?

Poeta pisze o nieprzywidywalności Fortuny, która z jednej strony jest powodem do korzystania z radosnych chwil, z drugiej zas - nakazuje zachowanie umiaru:

?A nigdy nie zabłądzi,
Kto tak umysł narządzi
Jakoby umiał szczęście i nieszczęście znosić,
Temu mężnie wytrzymać, w owym się nie wznosić.?

Sobótka ma wiele cech wspólnych z sielanką. Kochanowski przez pochwałę wsi nawiązuje do Tibulla, Wergiliusza oraz do Horacego w dość szczególny sposób: kończąca cykl i dla sensu całości kluczowa pieśń Panny dwunastej jest właśnie parafrazą II epody Horacego. Kochanowski tworzy w niej model idealny, typ szczęśliwego wieśniaka.

Inspiracje mitologiczne są widoczne w ?Dżumie? Alberta Camus. Główny bohater i zarazem narrator powieści, doktor Bernard Rieux, utożsamiany jest z mitologicznym bohaterem Syzyfem. Syzyf sprowadził na siebie gniew bogów i musiał bez odpoczynku wtaczać na górę kamień, który nieustannie spadał do podnóża góry. Do dziś postać ta jest symbolem daremnej, niekończącej się pracy, ogromnego trudu i wysiłku, który nie przynosi rezultatów.

Utworem odnoszącym się w sposób wyrazisty do tematyki zjawisk fantastycznych i nadprzyrodzonych jest ?Faust? J.W. Goethego. Tytułowy bohater to stary mędrzec i wielki uczony, który posiadł praktycznie całą dostępną człowiekowi wiedzę. Jest on jednak rozczarowany nauką i jej ograniczonymi możliwościami. Ostateczną nadzieję pokłada więc w czarnej magii. Faust nie chce być jednym z wielu śmiertelników. Im więcej gromadzi wiedzy, tym silniej odczuwa jej ograniczoność i chce funkcjonować w nieskończoności. Faust osiąga granice poznania i nie może się z tym pogodzić. Zamierza popełnić samobójstwo, jednak wola życia okazuje się silniejsza od rozczarowania światem. Faust wchodzi w układ z siłami nieczystymi. Ich przedstawicielem jest Mefistofeles, który zakłada się z Bogiem o duszę uczonego. Diabeł pojawia się w utworze pod różnymi postaciami. Początkowo jest czarnym psem. Dzięki magicznym zaklęciom Faust przyjmuje jednak ludzki kształt. Ostatecznie wraca do pracowni alchemika w pełnej krasie ? w jedwabnym płaszczu, ze szpadą, w czerwono ? złotym stroju, z kogucimi piórami na czapce. Na mocy zawartego układu, diabeł odmładza alchemika i prowadzi go przez świat. Sugestie Mefistofelesa sprowadzają jednak na Fausta same nieszczęścia. Nawet szlachetne intencje czarnoksiężnika, pod wpływem podszeptów diabła, przynoszą wyłącznie cierpienie, zło i ludzką krzywdę. Każda wzniosła idea staje się niska i płasko materialna. Mefistofeles przeprowadza Fausta przez różne aspekty, doświadczenia ludzkiego życia, wydarzenia historyczne i zjawiska kultury. W Noc Walpurgii przedstawia mu potęgę świata diabelskiego oraz siłę piekielnych mocy. Faust odwiedza krainę Matek, bogiń, które istniały już przed Bogiem. Żyły one w mitycznym świecie ponadczasowych archetypów. Faust odzwierciedla z jednej strony idealizm, z drugiej zaś ograniczone możliwości śmiertelnika, poddanego prawom natury. Uczony to reprezentant całej ludzkości, który sprawdza się w różnych rolach i szuka w nich samorealizacji. Niestety przynosi mu to tylko rozczarowanie. Życie Fausta odmienia Małgorzata. Jest to prosta dziewczyna, która w momencie wkroczenia do akcji ma czternaście lat. Pochodzi ona z niższego stanu. Postać ta reprezentuje ludową mądrość i intuicyjność. To te cechy ostrzegają ją przed Mefistofelesem ? panem zła. Małgorzata to czuła, kochająca dziewczyna, skłonna do uniesień i wielkiej namiętności. Za swą uczuciowość płaci srogą cenę. Zachodzi z Faustem w ciążę. Doprowadzona do obłędu, po porodzie topi swoje dziecko i zostaje wtrącona do więzienia. Jej postawa jest pochwałą siły uczuć i intuicji. Za te cechy pod koniec części pierwszej dramatu Małgorzata uzyskuje zbawienie. Dla Fausta śmierć niewinnej, naiwnej Małgorzaty była prawdziwym wstrząsem. Wyzwolił się wreszcie spod wpływu Mefistofelesa i zrozumiał, że powołanie człowieka nie może być realizacją egoistycznych celów. Nie można się bowiem skupiać wyłącznie na poszukiwani własnego szczęścia. Druga część utworu ukazuje jak żądza życia przekształca się w potrzebę czynu. Faust podejmuje walkę ze światem. Pragnie go zmieniać i przekształcać pracując dla ogółu. Odnajduje on szczęście w działalności dla społeczeństwa. Właśnie takie działania przynoszą ziemską nieśmiertelność i powodują pogodzenie się bohatera ze światem. Najwyższym pięknem staje się dla niego humanizm. Podróż podjęta za sprawą Mefistofelesa radykalnie odmieniła uczonego i zwróciła jego uwagę na nowe wartości. Jego celem stało się godne spełnienie życia doczesnego. Po śmierci Małgorzaty wyzwolił od wpływu Mefistofelesa. Odtąd diabeł nie sugerował mu określonego działania, a jedynie wykonywał polecenia niemieckiego uczonego. Mefistofeles z utworu Goethego dobrze rozumiał nędzę ludzkiego położenia i paradoksalnie był znacznie bliższy realności niż Faust. Diabeł był znawcą życia i ludzkiej natury, który doskonale rozumiał ludzkie słabości. Bezlitośnie szydził z ludzkich urojeń. Symbolizował przede wszystkim zło, siły rozpadu, niskie żądze i instynkty uczonego. Znudzonemu, cynicznemu Mefistofelesowi, który niszczy wszystko na swej drodze przeciwstawiono pełnego zapału Fausta. Mefistofeles ostatecznie przegrał zakład z Bogiem o duszę Fausta. Z losów Fausta wynika czytelne przesłanie moralne. Tytułowy bohater został zbawiony, gdyż będąc skazany na klęskę nie poddał się. Nie zrezygnował on z walki o najwyższe wartości i odnalazł spokój i szczęście.

Zjawiska fantastyczne opisuje także Adam Mickiewicz w II części Dziadów. Inspirację do stworzenia dzieła autor zaczerpnął z pogańskich obrzędów ku czci zmarłych, zazwyczaj w wigilię wszystkich świętych, na terenach Litwy i Polski. Obrzęd ten obchodzono na cmentarzach. W czasie trwania dziadów na grobach zmarłych rozkładano pokarmy i napoje, chcąc w ten sposób ulżyć niedoli duchów, które nie mogły jeszcze zaznać pośmiertnego spokoju wiecznego. Dramat powstał również pod wpływem typowej dla romantyków wiary w istnienie i obecność w naszym życiu istot nieracjonalnych, nierzeczywistych, duchów, zjaw. W dramacie przedstawiono 3 kategorie duchów: duchy lekkie, średnie i ciężkie. Grupę duchów lekkich reprezentują duchy dzieci ? Józia i Rózi, które za życia nie zaznały smutku i goryczy.

?Kto nie doznał goryczy ni razu,
ten nie dozna słodyczy w niebie.?

Dzieci proszą o ziarnko gorczycy, które umożliwiłoby im wejście do nieba ? za życia bowiem cieszyły się nieustannym szczęściem i beztroską. Gorczyca ma stanowić dla nich syntezę ziemskich trosk i kłopotów. Reprezentantem duchów średnich jest duch pasterki Zosi. Była ona osóbką płochą, nigdy prawdziwie nikogo nie pokochała, była samolubna, beztroska. Igrała z miłością mężczyzn i nigdy nie zaznała prawdziwego uczucia.

?Kto nie dotknął ziemi ni razu,
ten nigdy nie może być w niebie.?

Nie potrafiła kochać za życia, pozostała więc samotna także po śmierci. Chór podkreślał, iż miłość jest częścią ludzkiego życia i kto nie kochał, ten naprawdę również nie żył. Duch najcięższy na obrzęd Dziadów przybył w towarzystwie ptactwa. Sprawiał wrażenie widma przerażającego. Za życia nigdy nie zdobył się na miłosierdzie i współczucie, nie miał szacunku ani litości dla innych ludzi. Nie kochał nikogo, tylko nienawidził.

?Bo kto nie był ni razu człowiekiem
temu człowiek nic nie pomoże.?

Najprawdopodobniej o ducha szlachcica, który został ukarany za swoje okrucieństwo względem sług (bicie, morzenie głodem), którzy po śmierci pana dręczą go w postaci ptactwa( kruków i wron). Kolejnym czynem, ze który człowiek ten został potępiony jest nieludzkie potraktowanie wdowy z dzieckiem, która chciała schronić sie w jego domostwie przed zimnem. Pan nie wpuszczając kobiety do domu przyczynił się do jej śmierci - zamarzła wraz z dzieckiem tuż u bram jego domu. Warto dodać, że do czynu tego doszło w Wigilię - w święto miłości, przebaczania, kiedy powinno okazać się człowiekowi pomocną dłoń. Za karę, dziedzic tuła się między ziemią a piekłem cierpiąc głodowe męki mogąc trafić do piekła,

Angielska pisarka, Jane Austen w swoich powieściach opisuje życie angielskiej klasy wyższej, żyjącej na początku XIX w. Jedną z najbardziej znanych książek, przez nią napisanych jest ?Rozważna i romantyczna?. Pierwsza wersja powieści powstała około 1795r., gdy autorka miała 19 lat. Początkowo zatytułowana była Elinor and Marianne. Panny Dashwood, po śmierci ojca zostają zmuszone przez przyrodniego brata do wyprowadzenia się wraz z matką z rodzinnego domu. Przeprowadzają się do posiadłości Barton, gdzie mieszka ich daleki krewny. Romantyczna i uczuciowa Marianne zakochuje się nieszczęśliwie w nowo poznanym panu Willoughby, rozważna i stateczna Elinor dowiaduje się, że kochany przez nią Edward Ferrars ma już narzeczoną. Dodatkowo tą niezwykle trudną sytuację uczuciową dworu w Barton dopełnia bogaty, choć o wiele starszy sąsiad pań Dashwood, pułkownik Brandon, który darzy Marianne wielką, choć nieodwzajemnioną miłością. Austen ukazała w powieści kontrastowe postawy dwóch sióstr: rozważnej Eleonory oraz romantycznej Marianny. Pierwowzorem tych postaci okazały się być sama pisarka i jej siostra Cassandra. Jednakże w ostatecznej wersji powieści charaktery obu bohaterek są już bardziej skomplikowane. Tytuł powieści wpisał się w konwenanse osiemnastowiecznej powieści, w której przedstawiano cechy charakteru na zasadzie kontrastu. Austen wybrała własną drogę. Pokazała, iż rozsądek i romantyczność to cechy charakteru, które powinny się nawzajem przeplatać, uzupełniać. Rozważna siostra musi nauczyć się “romantyczności”, wyrażania swoich uczuć i dzielenia ich z innymi, a romantyczna, rozwagi, opanowania i zwracania uwagi na opinię innych. Pomimo, iż siostry cały czas podkreślają swoją odrębność, połączone są ze sobą głęboką więzią, która cały czas ulega przemianie. Poza tym książka ta ma wymiar dydaktyczno- moralizatorski. Tłumienie i podsycanie w sobie gwałtownych uczuć, uleganie im bez zwracania uwagi na głos rozsądku i wzgląd na innych, może przynieść opłakane skutki. Nie mniej gwałtowne burze szaleją w sercu Eleonory, ale ona potrafi nad nimi zapanować i to jej postawa jest stawiana za wzór. Książka ta stała się punktem wyjścia do stworzenia adaptacji filmowej pod tym samym tytułem. Film powstał w 1995 roku, jej reżyserem był Ang Lee. W rolę Marianne Dashword wcieliła się Kate Winslet, rolę Elinor zagrała Emma Thompson. Do roli Edwarda Ferrarsa reżyser wybrał Hugh Granta, Johna Willoughby- Greg Wise, pułownika Brandona- Alan Rickman. Film zrealizowano z wielkim rozmachem, jego atutem są wspaniałe zdjęcia i znakomite kreacje aktorskie. “Rozważna i romantyczna” została entuzjastycznie przyjęta przez krytykę amerykańską i w swoim czasie była jednym z najpoważniejszych kandydatów do Oscara. Otrzymała 7 nominacji, ale skończyło sie na jednej statuetce za Najlepszy Scenariusz Adaptowany.

W mitologii najsłynniejszym buntownikiem okazał się Prometeusz. Niektóre podania głosiły, iż to właśnie ten tytan z łez oraz gliny ulepił człowieka. Jednakże ludzie stworzeni przez niego okazali się słabi. Nie mieli siły bronić się przed potęgami przyrody i z tego powodu Prometeusz objaśnił im zjawiska zachodzące na Ziemi. Nauczył ich wielu pożytecznych rzeczy jak pisanie, wytop żelaza czy rozpoznawanie pór roku. Czyn ten sprawił, że człowiek dalej mógł sam się rozwijać i poszerzać swoją wiedzę. Okazał serce, którego brakowało wielu innym bogom. Widząc bezradność ludzką bohater wykradł z rydwanu Heliosa ogień niebieski i przyniósł na ziemię pierwszy płomień. Wtedy w siedzibach ludzkich zapłonęły jasne ogniska ogrzewając mieszkańców, płosząc drapieżne bestie. Tytan uczył ludzi umiejętnego używania ognia, sztuk i rzemiosł. Takie zachowanie jednak nie podobało się bogom zamieszkującym Olimp. Wtedy władca ziemi kazał stworzyć kobietę cudnej urody, na wzór bogiń nieśmiertelnych. Nazwano ja Pandorą. Była ona darem dla ludzi od bogów i każdy z nich obdarzył ją jakąś szczególną właściwością. W posagu otrzymała ona glinianą beczkę szczelnie zamkniętą, której zawartości nikt nie znał. Tak wyposażoną Pandorę postawiono przed chatą Prometeusza. Bohater wykazał się mądrością, więc przewidział jakiś podstęp. Nie przyjął Pandory. Innym doradzał tak samo postąpić. Jednakże jego brat, Epimeteusz nie posłuchał bohatera. Nie tylko nie wygnał Pandory, lecz natychmiast się z nią ożenił. Pandora była ciekawa wnętrza beczki, którą dostała w posagu. Nakłoniła, więc Epimeteusza do jej otwarcia. Ten mimo przestróg Prometeusza zrobił to. Ledwo podniósł wieko, wyleciały na świat wszystkie smutki, troski, nędze i choroby. Bogowie okrutnie ukarali ludzkość. Prometeusz chciał bogom odpłacić podstępem za podstęp. Zabił on wołu i podzielił go na dwie części: osobno złożył mięso, które owinął skórą, oddzielnie zaś kości i nakrył je tłuszczem. Następnie poprosił Zeusa by wybrał tę część, którą ludzie mają składać w ofierze bogom. Zeus wybrał tę, gdzie było więcej tłuszczu, domyślając się, że pod jego warstwą będzie delikatne mięso. Natychmiast przekonał się, że były to same kości, okryte najgorszym tłuszczem. To oszustwo wyszło ludziom na dobre, gdyż w ofierze składano gorsze części zwierząt, a lepsze zostawiano. Kłamstwo nie jest dobrym rozwiązaniem, ale w tym przypadku odegrało dużą rolę. Dzięki podstępowi Prometeusza ludzie nie byli głodni. Zeus za zagadkę zadaną przez tytana zemścił się na nim okrutnie. Na jego rozkaz przykuto Prometeusza do skały Kaukazu. Co dzień zgłodniały sęp zlatywał, by mu wyjadać wątrobę, która wciąż odrastała. Wkoło było pusto i głucho. Skazaniec nie słyszał głosu ludzkiego ani nie ukazywała mu się żadna przyjazna twarz. Jego próżne jęki spadały w przepaść gór jak martwe kamienie.

To właśnie ten buntownik dał ludziom naukę o liczbach, najprzedniejszą wiedze i objawił kunszt pisania. Oswoił zwierzęta, konie zaprzągł do wozu i na słone morze spuścił płuciennoskrzydłe statki. Dał chorym lekarstwa kojące i wynalazł zioła, które usuwają ból. To on wyśledził w głębi ziemi cenne metale i nauczył odgadywać przyszłość. Prometeusz w człowieku rozbudził ducha i dał mu moc panowania nad światem, dlatego też jest wzorem godnym do naśladowania. Wykazał się bezinteresownością. Wszystko to zrobił, ponieważ bardzo kochał ludzi.

Zjawiska nadprzyrodzone opisuje Adam Mickiewicz w II części Dziadów. Inspirację do stworzenia dzieła autor zaczerpnął z pogańskich obrzędów ku czci zmarłych, zazwyczaj w wigilię wszystkich świętych, na terenach Litwy i Polski. Obrzęd ten obchodzono na cmentarzach. W czasie trwania dziadów na grobach zmarłych rozkładano pokarmy i napoje, chcąc w ten sposób ulżyć niedoli duchów, które nie mogły jeszcze zaznać pośmiertnego spokoju wiecznego. Dramat powstał również pod wpływem typowej dla romantyków wiary w istnienie i obecność w naszym życiu istot nieracjonalnych, nierzeczywistych, duchów, zjaw. W dramacie przedstawiono 3 kategorie duchów: duchy lekkie, średnie i ciężkie. Grupę duchów lekkich reprezentują duchy dzieci ? Józia i Rózi, które za życia nie zaznały smutku i goryczy.

?Kto nie doznał goryczy ni razu,
ten nie dozna słodyczy w niebie.?

Dzieci proszą o ziarnko gorczycy, które umożliwiłoby im wejście do nieba ? za życia bowiem cieszyły się nieustannym szczęściem i beztroską. Gorczyca ma stanowić dla nich syntezę ziemskich trosk i kłopotów. Reprezentantem duchów średnich jest duch pasterki Zosi. Była ona osóbką płochą, nigdy prawdziwie nikogo nie pokochała, była samolubna, beztroska. Igrała z miłością mężczyzn i nigdy nie zaznała prawdziwego uczucia.

?Kto nie dotknął ziemi ni razu,
ten nigdy nie może być w niebie.?

Nie potrafiła kochać za życia, pozostała więc samotna także po śmierci. Chór podkreślał, iż miłość jest częścią ludzkiego życia i kto nie kochał, ten naprawdę również nie żył. Duch najcięższy na obrzęd Dziadów przybył w towarzystwie ptactwa. Sprawiał wrażenie widma przerażającego. Za życia nigdy nie zdobył się na miłosierdzie i współczucie, nie miał szacunku ani litości dla innych ludzi. Nie kochał nikogo, tylko nienawidził.

?Bo kto nie był ni razu człowiekiem
temu człowiek nic nie pomoże.?

Najprawdopodobniej o ducha pana feudalnego, który został ukarany za swoje okrucieństwo względem sług (bicie, morzenie głodem), którzy po śmierci pana dręczą go w postaci ptactwa( kruków i wron). Kolejnym czynem, ze który człowiek ten został potępiony jest nieludzkie potraktowanie wdowy z dzieckiem, która chciała schronić sie w jego domostwie przed zimnem. Pan nie wpuszczając kobiety do domu przyczynił się do jej śmierci - zamarzła wraz z dzieckiem tuż u bram jego domu. Warto dodać, że do czynu tego doszło w Wigilię - w święto miłości, przebaczania, kiedy powinno okazać się człowiekowi pomocną dłoń. Za karę, dziedzic tuła się między ziemią a piekłem cierpiąc głodowe męki mogąc trafić do piekła, chyba, że jakaś litościwa osoba ofiaruje mu odrobinę jedzenia lub wody, ale każdy ofiarowany kęs czy łyk zabierany jest natychmiast przez prześladujące go ptactwo. Jego postać ilustruje brak humanitarnych odruchów, współczucia i chęci niesienia pomocy, jest także ilustracją nieludzkich stosunków feudalnych, zwłaszcza poddaństwa względem chłopów. Karę za swoje postępowanie otrzymał dopiero po śmierci, karę na wzór tej, jaką za życia sam wymierzał innym ludziom. W utworze pojawia się również postać milczącego Upiora, który długo wpatrywał się w pasterkę. Jest to dziwna postać, nie wiemy do końca, czy żywa, czy umarła. Był to prawdopodobnie duch samobójcy, który z powodu nieszczęśliwej i niespełnionej miłości pozbawił się życia. Wraz z jego pojawieniem się kończy się misterium obrzędu, a zaczyna dramat.

Według prawa ludowego, życie ziemskie każdego człowieka niesie za sobą odpowiedzialność w życiu pozaziemskim. Zasada taka ma wymowę humanistyczną, bowiem normuje nasze życie, nawołując do przestrzegania określonych zasad. Folklor, który tu obserwujemy, stanowi jeden z elementów programowych romantyzmu. Wszechświat nie jest tylko rzeczywistością postrzeganą zmysłowo, w świecie bowiem występują również zjawiska nieracjonalne, tajemnicze. Zdawał sobie z tego sprawę doskonale zwykły, prosty lud, w przeciwieństwie do filozofów i uczonych wychowanych w światopoglądzie klasycznym. Ludzie wierzyli, iż między światem żywych i zmarłych jest jeszcze rzeczywistość pośrednia, podobna do czyśćca. Z wątkiem ludowym zazębia się wątek sakralny. Wskazuje on