Holocaust
Holokaust jest pojęciem stosowanym do określenia zagłady milionów Żydów przez władze III Rzeszy oraz jej sojuszników w okresie II Wojny Światowej. Politykę zagłady rozpętano w połowie 1941 roku i pochłonęła on około 5 ? 6 milionów ofiar, z tego około 2 milionów stanowiły dzieci. Dokładne dane nie są znane, gdyż władze niemieckie po poniesionej klęsce starały się zatrzeć ślady ohydnych zbrodni i niszczyły wszelka dokumentację. Po dojściu Hitlera do władzy w 1933 roku zaczęła się nasilać niechęć Niemców do narodu żydowskiego. Od tego momentu realizowano program antysemicki, który przerodził się w efekcie w zbrodnicze zjawisko holokaustu. Program ten przewidywał izolację ludności żydowskiej i pozbawienie jej praw obywatelskich i cywilnych. Literatura przytacza piekło holokaustu oraz ukazuje jak zmieniały się postawy ludzkie wobec tak ogromnej tragedii. Pokazuje, że życie jest tylko wegetacją, gdy zabije się w człowieku wszystkie wartości moralne, tak jak to czyniono w okresie holokaustu.
Literatura współczesna z bardzo szerokiej perspektywy przedstawia problem antysemityzmu i holokaustu. ?Medaliony? Zofii Nałkowskiej to antyfaszystowski manifest, który napisany zostaje pod wpływem obserwacji poczynionych przez pisarkę w trakcie prac w Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich. Opowiadania te oparte są na relacjach więźniów obozów hitlerowskich i naocznych świadków zbrodni oraz wizjach lokalnych, przeprowadzanych w miejscach masowego mordu. Medalion jest ozdobą w kształcie owalnego pudełeczka, w którym umieszcza się fotografię lub pamiątkę. Słowo to oznacza również zdjęcie nagrobne ujęte zwykle w owalną ramkę. Zbiór opowiadań Nałkowskiej to jakby pamiątkowe fotografie tych wszystkich bohaterów, którzy przeżyli zbrodnie hitlerowskie i mogą teraz dać świadectwo prawdzie wobec całego świata. Opowiadania te są próbą ocalenia wydarzeń z czasów II wojny światowej oraz przestrogą przed wszelkimi formami ludobójstwa. Utwór Nałkowskiej jest wspomnieniem zmarłych ludzi, którzy często nie mieli własnych grobów, nie mieli więc również medalionów. Są to ?medaliony ryte w słowie?. Życie tych ludzi nie zostawiło żadnego śladu, więc ten utwór jest wyrazem hołdu dla ludzi, którzy zginęli.
Motto opowiadań ? ?Ludzie ludziom zgotowali ten los?, uświadamia, do jakiego okrucieństwa zdolny jest człowiek wobec drugiego człowieka. Obozy koncentracyjne, masowe ludobójstwo, uprzedmiotowienie jednostki i pozbawienie jej godności ludzkiej było wynikiem idei Hitlera o wyższości rasy aryjskiej. Podział pomiędzy katem a ofiarą jest wyraźny. Oprawcami są hitlerowcy, a ofiarami niewinni ludzie: Żydzi, Polacy, Rosjanie, Grecy. Tragizm sytuacji polega na sposobie traktowania ludzi w obozie. Tytułowa bohaterka medalionu pt. ?Dwoira zielona? opisuje koleje swojego losu. Od samego początku wojny musi nosić na ubraniu symbol gwiazdy Dawida a potem trafia do getta w Międzyrzeczu, skąd regularnie wysyłane są transporty do obozu w Treblince. Kobieta ma świadomość, że w każdej chwili może zginąć, a każda kolejna godzina jej życia staje się darem od losu. Z kolei opowiadanie pt. ?Profesor Spanner? to historia młodego naukowca, który uczestniczy w wyrabianiu mydła z tłuszczu ludzkiego. Receptura ta jest wszystkim powszechnie znana. Gdańszczanin dostaje tę pracę ?po znajomości?. Jest to dla niego bardzo dobry sposób na przetrwanie wojny. Bohater tego opowiadania to człowiek młody, którego psychika dopiero się kształtuje. Gdy chłopak coraz częściej przynosi do domu zrobione przez siebie mydło, rodzina przyzwyczaja się do czystości. Zakład anatomiczny, który powinien działać przede wszystkim dla dobra człowieka oraz ratować życie ludzi, czerpie korzyści z ich śmierci. Wszystko wydaje się być normalnym, gdyż prowadzone jest przez poważną, państwową instytucję, nikt nie widzi w tym nic złego. Nawet po zakończeniu wojny gdańszczanin nie widzi w swoim postępowaniu niestosowności. Przekonany jest, że to co robi jest słuszne i wychodzi z założenia, że do wszystkiego można się przyzwyczaić. Nie zdaje sobie sprawy z tego, że popełnia przestępstwo. Mówi zupełnie szczerze:
?W Niemczech ludzie potrafią zrobić coś z niczego?
Coś, czyli konkretne dobra materialne. Gdańszczanin wyraża się o Niemcach jako o ludziach genialnych, pomysłowych, nie dostrzega ich okrucieństw. Człowiek staje się katem w momencie, gdy zaczyna pracować w fabryce. Robi to nieświadomie, do końca przekonany jest o słuszności swojego postępowania. Staje się psychiczną ofiarą faszyzmu, zatraca system wartości moralnych, nie rozumie, że czyni źle. Autor mówiąc o ofiarach wojny, nie traktuje ich personalnie. Niemcy zabijają po to, by zaspokoić swoje potrzeby. Mordowanie innych jest dla nich zabawą. W obozach pracują ludzie z marginesu społecznego, często pozbawieni wszelkich wartości moralnych. Często są to osoby, które dopiero opuściły więzienie, łatwiej jest im się dostosować do więziennych potrzeb. W tych ludziach często budzi się uśpiony sadyzm, dlatego czują potrzebę zabijania. Ten mechanizm kształtuje się w człowieku od najmłodszych lat. Niemcy są w pełni świadomi tego co robią, wiedzą jakie będą tego konsekwencje.