Mitologia
Mitologia jest niewyczerpanym źródłem inspiracji dla wielu pokoleń twórców. Motywy, postacie, wydarzenia które znamy dzięki mitologii poprzez swój uniwersalny przekaz, do dziś uczą, wskazują właściwą drogę i pozwalają lepiej zrozumieć istotę człowieczeństwa oraz otaczającą nas rzeczywistość. Przedstawiona literatura jest tylko niewielkim fragmentem, w którym ujawnia się bogactwo inspiracji jakie niosą ze sobą oba dzieła.
W renesansowym utworze Jana Kochanowskiego roi się od odwołań mitologicznych. ?Pieśń świętojańska o Sobótce? jest cyklem pieśni napisanych na obchody ?Sobótki? ? uroczystości obchodzonej w wigilię św. Jana, tzn. 23 czerwca, czyli w najkrótszą noc roku. Święto sobótkowe wywodzi się jeszcze z czasów pogańskich, później zostało schrystianizowane i połączone z dniem św. Jana Chrzciciela. Znanym obrzędem sobótkowym jest puszczanie wianków na wodę na wróżbę zamążpójścia, inny to rozpalanie na wzgórzach ognisk, wokół których tańczono i śpiewano. Poeta napisał ten utwór już po osiedleniu się w Czarnolesie, uformował ją w pieśni dwunastu panien, które tańcząc wokół ogniska, kolejno prezentują swoje pieśni. W całości dwunastu pieśni jawi się nie tylko wizja wsi. Obserwujemy opiewanie własnych uczuć, przymiotów ?nieprzepłaconej? Doroty, a nawet ślady podań i legend ludowych, obfitujących w krwawe i makabryczne wydarzenia. Wsi dotyczą przede wszystkim pieśni panny pierwszej, szóstej i dwunastej. Są to pieśni, które rysują ?sielankowy? obraz wsi, wizję wyidealizowaną, eksponują zalety i wartości, nie wspominają o ciemnych stronach zagadnienia. Panna VI chwali pracę na roli, radość z jej plonów, radość wynikającą ze wspólnej, połączonej ze śpiewem pracy w polu. Z kolei panna XII śpiewa słynne słowa będące pochwałą wsi:
?wsi spokojna, wsi wesoła
jakiż głos twej chwale zdoła!?
Drukowana razem z ?Pieśniami? ?Pieśń świętojańska o Sobótce? stanowi odrębną cześć zbioru. O odrębności tej decyduje przede wszystkim związek utworu z poezją pastoralną (sielankową), z dawną i bogatą tradycją literatury pytającej o utraconą szczęśliwość i pierwotną dobroć. Panna III mówi o tym, iż śmiech jest dla człowieka czymś naturalnym:
?Sam ze wszytkiego stworzenia
Człowiek ma śmiech z przyrodzenia.?
Namawia do radowania się i wspólnego śmiechu, uważając tym samym, że zawsze są ku niemu powody. Każda z dwunastu panien wypowiada się na inny temat. Monolog Panny VI jest na temat pracy w polu w czasie żniw. Jednak opis tych czynności nie jest do końca realistyczny. Stanowią one tło dla opisywanego radosnego i spokojnego życia wiejskiego. Jest to nawiązanie do mitu o Arkadii - krainy szczęśliwości, w której człowiek żyje dostatnio w zgodzie z przyrodą. Zajmuje się głównie hodowlą bydła i uprawą ziemi, zaś po ciężkiej i uczciwej pracy, czeka go zasłużony odpoczynek:
?A kiedy z pola zbierzemy,
Tam dopiero odpoczniemy.?
Poeta pisze o nieprzywidywalności Fortuny, która z jednej strony jest powodem do korzystania z radosnych chwil, z drugiej zas - nakazuje zachowanie umiaru:
?A nigdy nie zabłądzi,
Kto tak umysł narządzi
Jakoby umiał szczęście i nieszczęście znosić,
Temu mężnie wytrzymać, w owym się nie wznosić.?
Sobótka ma wiele cech wspólnych z sielanką. Kochanowski przez pochwałę wsi nawiązuje do Tibulla, Wergiliusza oraz do Horacego w dość szczególny sposób: kończąca cykl i dla sensu całości kluczowa pieśń Panny dwunastej jest właśnie parafrazą II epody Horacego. Kochanowski tworzy w niej model idealny, typ szczęśliwego wieśniaka.
Inspiracje mitologiczne są widoczne w ?Dżumie? Alberta Camus. Główny bohater i zarazem narrator powieści, doktor Bernard Rieux, utożsamiany jest z mitologicznym bohaterem Syzyfem. Syzyf sprowadził na siebie gniew bogów i musiał bez odpoczynku wtaczać na górę kamień, który nieustannie spadał do podnóża góry. Do dziś postać ta jest symbolem daremnej, niekończącej się pracy, ogromnego trudu i wysiłku, który nie przynosi rezultatów.