Nieśmiertelność
Nieśmiertelność to nieuleganie śmierci, posiadanie życia wiecznego. We wszystkich religiach nieśmiertelni są bogowie, ale może je również osiągnąć człowiek poprzez zjednoczenie z bóstwem. W literaturze najczęściej mówi się o nieśmiertelności dzieł literackich oraz o nieśmiertelności pamięci i ludzi. Cały proces tworzenia, natchnienie i powstające dzięki nim wybitne dzieła wyróżniały twórców literackich spośród ogółu, wynosiły ich ponad przeciętność. Niektórzy z nich dopatrywali się we własnej wyjątkowości niemalże boskiego pierwiastka, inni zaś z ironią i goryczą stwierdzali, że sława, uznanie ani podziw nie są im w stanie zapewnić szczęścia ani spełnienia w życiu. Jednakże wielu literatów znalazło przepis na nieśmiertelność swoich dzieł.
Tytułowy motyw wiersza Horacego ?Exegi Monumentum? na stałe zagościł w języku literackim. Wielu późniejszych twórców korzystało z tej antycznej inspiracji. W starożytności spiżowe pomniki stawiano sportowcom podczas igrzysk. Pomnik poety jest oczywiście metaforą, symbolem, dzięki któremu autor opisuje to co stworzył. W drugim wersie Horacy przedstawia obraz pomnika. Opisuje jego wielkość
?strzelający nad ogrom królewskich piramid?,
a więc jest większy od egipskich piramid. Kolejnym elementem przedstawionym przez poetę jest jego niezniszczalność. Nie zniszczą go ani deszcze, ani Akwilon, jest również odporny na ?łańcuch lat niezniszczonych i mijanie wieków?.
W kolejnych czterech wersach Horacy pisze, że zdaje sobie sprawę, iż po śmierci pewna jego część pozostanie wciąż żywa:
?Nie wszystek umrę wiem że uniknie pogrzebu cząstka nie byle jaka…?.
Podmiot liryczny jest przekonany, że będzie istniał dla potomnych tak długo jak Pantifks, który był kapłanem składającym ofiary Jowiszowi w intencji Rzymu i całego narodu rzymskiego. Dla jego współczesnych Rzym był czymś niezniszczalnym, sądził więc że on sam trwać będzie tak długo, jak długo żyć będzie wieczne imperium, nie przewidział jednak, iż Rzym upadnie, a jego poezja przetrwa. W wersach od dziesiątego do czternastego, zamieścił wspomnienia swojej ojczyzny, miasteczka z którego pochodził- Wenuzji. Opowiada o swoim pragnieniu, aby tam
?(…) gdzie Aufidus huczy z tego kraju gdzie Daunus rządził ludem rubasznym(…)?
ludzie wiedzieli, że jest on pierwszym, który
?podbił? Italię swoją poezją, ?doprowadził nurt eolskiej pieśni do Italów?.
Dwa ostatnie wersy są apostrofą do Melpomeny, muzy tragedii, aby założyła mu na głowę wieniec laurowy Apollona, boga wyroczni i poezji. Dobitnie wskazując tym gestem, iż zasługuje na miano wielkiego poety.
Wiersz ?Exegi monumentum? jest najbardziej znanym utworem Horacego. Podmiot liryczny wygłasza pokonanie, że dołączy do grona tych, którzy dzięki swojej twórczości żyją wiecznie w pamięci potomnych. Słowa Horacego nie są przypuszczeniem, lecz stwierdzeniem niepodważalnego faktu. Jego dzieło niesie refleksje o artyście, skoro jego sztuka jest wieczna on sam i jego dzieło także zyskuje nieśmiertelność. Sztuka trwalsza jest niż wszystko inne na tym świecie, a dzięki poezji nieśmiertelny staje się również artysta. Poezja, a w szerszym znaczeniu cała literatura i sztuka, pozwala żyć twórcy i jego refleksjom wiecznie, ma moc łączenia przeszłości z teraźniejszością i przyszłością. Przekazywana z pokolenia na pokolenie jest skarbnicą wiedzy o świecie i człowieku, jego uczuciach i myślach. Podmiot liryczny wiersza jest artystą rozumiejącym tę właściwość poezji, wie, że tworzenie jest aktem twórczym podobnym do aktu Boga. To co powstaje, będzie trwać stąd poczucie odpowiedzialności artysty wobec własnego dzieła.
Jan Kochanowski w swojej twórczości posiada dzieło, mówiące o jego ?pomniku trwalszym niż ze spiżu?, który również jest refleksją o tym, jakie dzieło powinno stać się dziełem nieśmiertelnym. Jest nim ?Pieśń XXIV? ? ?Księgi Wtóre?. Wiersz jest o nieprzemijalności i wartości działalności twórczej artysty. Podmiotem lirycznym jest poeta
?niezwykłym i nie lada piórem opatrzony?.
Prawdopodobnie jest nim sam Kochanowski, który mówi o postaciach ze swojego życia. Uzdolniony, marzyciel, samotnik pragnący pozostawić po sobie pamiątkę w postaci swojej twórczości. Jest optymistą, pewny swego celu gardzi śmiercią ?próżny pogrzeb?, twierdzący, że nie umrze w pamięci potomnych mimo śmierci fizycznej, ?ze dwojej złożony/ Natury? ciała i duszy, inaczej materialnej i niematerialnej ? duchowej, poświęca się sztuce
?Muzom poświęcony/ ptak?.