Nostalgia
Wg Słownika wyrazów obcych nostalgia pochodzi od greckiego słowa nóstos oznaczającego powrót do domu oraz álgos , czyli ból. Pojęcie to oznacza tęsknotę, zwłaszcza za ojczyzną, rozrzewnienie i smutek. Słownik języka polskiego z kolei określa nostalgię jako dotkliwe odczuwanie braku czegoś. Od najdawniejszych czasów człowiekowi towarzyszyła nostalgia. Ludzie często tęsknili za tym, czego im najbardziej brakowało. Nostalgia, tak bliska człowiekowi, była także tematem często podejmowanym przez literaturę. Niezależnie od epoki ukazywano różne wymiary tęsknoty, które często determinowały postępowanie człowieka. Wielokrotnie nostalgia przywodziła człowieka do zguby. Literatura przedstawia jednak także sytuacje, w których tęsknota, smutek i ból pozwalały docenić i wzbogacić życie.
W romantyzmie uczucie nostalgii nieobce było jednej z postaci mickiewiczowskich, Konradowi Wallenrodowi. W rzeczywistości nazywał się on Walter Alf i w dzieciństwie został porwany przez Krzyżaków. Bohater cały czas jednak czuł się Litwinem, a patriotyzm podsycał w nim jego rodak, stary piastun - Halban. Nawet jako dorosły człowiek- Walter był pełen niechęci do Krzyżaków, mimo, że wychował się wśród nich. Po jednej z bitew przedostał się do swojej prawdziwej ojczyzny. Poznał tu swą przyszła żonę, córkę władcy Litwy-Aldonę. Niestety, po ożenku Walter
??szczęścia w domu nie znalazł, bo go nie było w ojczyźnie??.
Litwa była nękana przez najazdy krzyżackie. Tylko on znał na tyle Zakon, żeby móc rozbić go od wewnątrz. Powrócił w szeregi Zakonu jako Konrad Wallenrod. Kiedy umarł Winnych ? Wielki Mistrz Krzyżacki, Konrad bez przeszkód mógł zająć jego miejsce. Przedsięwzięcie to ułatwiła mu pustelnica, którą jak się później okazało była Aldona. Bohater wprowadził w Zakonie ostry rygor. Stał się on samotnikiem, miał problemy z alkoholem, unikał uczt. Miał dylemat, czy podjąć kroki ku wyzwoleniu ojczyzny czy nie. W podjęciu decyzji pomógł mu Halban. Konrad nieudolnie dowodził wojskami w bitwie z Litwą, więc wygrali Litwini. Jego ojczyzna została oswobodzona. Konrad powinien być szczęśliwy, ale wewnętrznie czuł się rozdarty, gdyż cel osiągnął podstępem. Aldona nie chciała wrócić do męża, gdyż nie widziała dla nich wspólnej przyszłości po tak wielu zmianach, jakie zaszły w nich obojgu. Żywot Konrada skończył się samobójstwem.
Po porwaniu przez Krzyżaków bohater bardzo tęsknił za ojczyną. Źle czuł się na obczyźnie. Dzięki Halbanowi stał się zagorzałym patriotą. Tragizm bohatera polegał na podjęciu decyzji o wszczęciu walki z Krzyżakami. Parafrazując słowa Macchiavellego z ?Księcia?, Konrad odrzucił walkę honorową- metodę lwa- a wybrał podstęp i zdradę- metodę lisa. Według niego, nie było innego sposobu na ocalenie ojczyzny. Bohater poświęcił swoje szczęście, rodzinę, przekonania dla dobra kraju. Nie był również szczery w stosunku do Krzyżaków. To oni go wychowali, ufali mu, a on ich zdradził. Złamał zasady otwartej walki oraz postąpił wbrew zasadom religii chrześcijańskiej. Konrad wybrał sposób niemoralny, wyboru dokonał świadomie. Jako chrześcijanin złamał zasady etyczne oraz splamił honor rycerski. Przeżył konflikt wewnętrzny, wyrzekł się osobistego szczęścia i obciążył się wyrzutami sumienia. Sam ukarał siebie za swoje moralnie naganne czyny.
?Sonety krymskie? Adam Mickiewicz dedykował towarzyszom podróży, odbytej latem 1825 roku z Odessy na Krym. Ta dedykacja utwierdza w przekonaniu, że są one poetyckim śladem wydarzenia, które rzeczywiście miało miejsce. Romantykom wizja życia niespokojnego, zaczerpnięta jeszcze ze starożytności (Odyseja Homera), wyraźnie odpowiadała, dlatego też w ich utworach zaczęli pojawiać się wędrowcy i podróżnicy. Stąd też opis podróży w epoce romantyzmu stał się nie tylko ważnym tematem, ale także odrębnym gatunkiem literackim. W sonecie ?Bajdary? przedstawia nam zachwycający ?wir obrazów?. Cykl mickiewiczowski to seria 18 wierszy, w których opis egzotycznego krajobrazu został podporządkowany spontanicznym wrażeniom człowieka, który patrzy na świat zachwyconym okiem. Widoczna jest intensywność i dynamiczność wizji. Niezwykle precyzyjnie zbudował analogię między zewnętrznym światem, a stanami duszy bohatera. Widoczna jest również niezwykle bogata metaforyka, skłonność do ożywiania zjawisk występujących w przyrodzie oraz do powiększania ich skali. Obraz Krymu ukazany w Sonetach nie jest obiektywny, jest on częścią subiektywnej wizji poety. Podróż na Krym jest dla poety ? wędrowca - próbą pamięci, jej starciem z bezpośrednim doświadczeniem, które właśnie trwa. W tym przypadku pamięć wciąż wskazuje w stronę Litwy. I choć teraźniejszość ukazuje coraz to nowe obrazy, w sonecie ?Pielgrzym? widzimy świadectwo tego, co zapamiętane, a także dowód na to, że pamięci nie można przekreślić:
?U stóp moich kraina dostatków i krasy,
Nad głową niebo jasne, obok piękne lice;
Dlaczegoż stąd ucieka serce w okolice
Dalekie, i ? niestety! Jeszcze dalsze czasy??